Gerard Dou: de piskijker

Origineel en kopieën van het schilderij van Gerard Dou. Een aantal schilders namen dit werk als voorbeeld voor hun eigen composities.
16 Pins0 Volgers
Arts met een urinaal in een venster (de dokter). 1653. Gerard Dou. Gesigneerd met jaar. Beschouwd als origineel. Kunsthistorische Museum, Wenen. Met dit werk heeft Dou het thema van de piskijker in zijn werk geïntroduceerd. Zo'n dokter, vergezeld van een oude vrouw, was al in 1635 door Ter Borch uitgebeeld en iets later ook door David Teniers. Dou heeft het vulgaire boerse onderwerp getransformeerd tot een nieuw thema voor schilders van het burgerleven.

Arts met een urinaal in een venster (de dokter). 1653. Gerard Dou. Gesigneerd met jaar. Beschouwd als origineel. Kunsthistorische Museum, Wenen. Met dit werk heeft Dou het thema van de piskijker in zijn werk geïntroduceerd. Zo'n dokter, vergezeld van een oude vrouw, was al in 1635 door Ter Borch uitgebeeld en iets later ook door David Teniers. Dou heeft het vulgaire boerse onderwerp getransformeerd tot een nieuw thema voor schilders van het burgerleven.

1. De piskijker: Om een diagnose te stellen, kijkt de chirurgijn naar de urine die de patiënt heeft meegenomen; piskijker en chirurgijn zijn bijna synoniemen. De patiënten die bij deze charlatans hun toevlucht zochten, leden vooral aan 2 klachten: dwaasheid en ouderdom.

1. De piskijker: Om een diagnose te stellen, kijkt de chirurgijn naar de urine die de patiënt heeft meegenomen; piskijker en chirurgijn zijn bijna synoniemen. De patiënten die bij deze charlatans hun toevlucht zochten, leden vooral aan 2 klachten: dwaasheid en ouderdom.

2. De piskijker. Wijze oude mensen bereiden zich voor op hun naderende dood, maar dwazen zoeken een remedie voor het afnemen van hun krachten; dit is de strekking van veel boerse chirurgijntaferelen die Dou in een aantal composities heeft overgenomen.

2. De piskijker. Wijze oude mensen bereiden zich voor op hun naderende dood, maar dwazen zoeken een remedie voor het afnemen van hun krachten; dit is de strekking van veel boerse chirurgijntaferelen die Dou in een aantal composities heeft overgenomen.

3. De piskijker. De Piskijker uit 1653 van Dou staat achter een boogvenster dat met kleine variaties in veel van zijn schilderijen voorkomt. Hierdoor is de boerse herkomst van deze chirurgijn verdoezeld en meer nog door zijn kleding. Hij draagt een tabbard, een soort toga annex kamerjas die als attribuut van geleerden gold. De anatomische atlas met een prent van het menselijk skelet en de globe erachter horen ook bij de uitrusting van de studeerkamergeleerde.

3. De piskijker. De Piskijker uit 1653 van Dou staat achter een boogvenster dat met kleine variaties in veel van zijn schilderijen voorkomt. Hierdoor is de boerse herkomst van deze chirurgijn verdoezeld en meer nog door zijn kleding. Hij draagt een tabbard, een soort toga annex kamerjas die als attribuut van geleerden gold. De anatomische atlas met een prent van het menselijk skelet en de globe erachter horen ook bij de uitrusting van de studeerkamergeleerde.

4. De piskijker. De anatomische atlas met een prent van het menselijk skelet en de globe erachter horen ook bij de uitrusting van de studeerkamergeleerde. De tijdgenoot van de schilder zal niet aan een Leidse professor hebben gedacht, maar eerder aan de Dottore van het geïmproviseerde toneel. Deze standaardfiguur die eerst alleen een schijngeleerde en wereldvreemde dwaas was, een doctor, werd later ook als geneesheer, als dokter voorgesteld – een fraaie promotie voor een dorpskapper.

4. De piskijker. De anatomische atlas met een prent van het menselijk skelet en de globe erachter horen ook bij de uitrusting van de studeerkamergeleerde. De tijdgenoot van de schilder zal niet aan een Leidse professor hebben gedacht, maar eerder aan de Dottore van het geïmproviseerde toneel. Deze standaardfiguur die eerst alleen een schijngeleerde en wereldvreemde dwaas was, een doctor, werd later ook als geneesheer, als dokter voorgesteld – een fraaie promotie voor een dorpskapper.

5. De piskijker. Het vertrek achter de rug van de piskijker is summier aangeduid, maar het venster in de zijwand ontbreekt bij Dou zelden. Hier belicht het een oude vrouw. De dokter keert haar de rug toe om het urinaal in het licht van zijn eigen boogvenster te bekijken. Het oudje reageert bezorgd op de woorden die hij met bezwerende gebaren uitspreekt en het zal wel geen toeval zijn dat de atlas juist bij een geraamte is opengeslagen.

5. De piskijker. Het vertrek achter de rug van de piskijker is summier aangeduid, maar het venster in de zijwand ontbreekt bij Dou zelden. Hier belicht het een oude vrouw. De dokter keert haar de rug toe om het urinaal in het licht van zijn eigen boogvenster te bekijken. Het oudje reageert bezorgd op de woorden die hij met bezwerende gebaren uitspreekt en het zal wel geen toeval zijn dat de atlas juist bij een geraamte is opengeslagen.

Frans van Mieris (I): Het bezoek van de arts. 1657. Dit schilderij van Van Mieris is geïnspireerd op Gerard Dou's De dokter. Kunsthistorisches Museum, Wenen.

Frans van Mieris (I): Het bezoek van de arts. 1657. Dit schilderij van Van Mieris is geïnspireerd op Gerard Dou's De dokter. Kunsthistorisches Museum, Wenen.

Het doktersbezoek. 1635. Gerard ter Borch (II). Gemäldegalerie, Berlin. Dit werk van Ter Borch was het model voor het schilderij van Gerard Dou: Arts met een urinaal in een venster (de dokter). 1653.

Het doktersbezoek. 1635. Gerard ter Borch (II). Gemäldegalerie, Berlin. Dit werk van Ter Borch was het model voor het schilderij van Gerard Dou: Arts met een urinaal in een venster (de dokter). 1653.

De charlatan. ca. 1821-1828. Prent naar Gerard Dou's de Dokter. Prent door: Sebastian Langer. British Museum, London.

De charlatan. ca. 1821-1828. Prent naar Gerard Dou's de Dokter. Prent door: Sebastian Langer. British Museum, London.

David Teniers: de dorpsarts. Tussen 1630-1639. Staatliche Kunsthalle, Karlsruhe. Horizontale composities, waarop de dokter zittend is afgebeeld, zijn gesitueerd in armoedige, met boeken en paperassen bezaaide interieurs, die nog het meest op studeerkamers van alchemisten lijken, behoren tot het domein van de schilders van het boerenleven. Dou's bijdrage is dat hij het vulgaire onderwerp heeft getransformeerd tot een nieuw thema voor schilders van het burgerleven.

David Teniers: de dorpsarts. Tussen 1630-1639. Staatliche Kunsthalle, Karlsruhe. Horizontale composities, waarop de dokter zittend is afgebeeld, zijn gesitueerd in armoedige, met boeken en paperassen bezaaide interieurs, die nog het meest op studeerkamers van alchemisten lijken, behoren tot het domein van de schilders van het boerenleven. Dou's bijdrage is dat hij het vulgaire onderwerp heeft getransformeerd tot een nieuw thema voor schilders van het burgerleven.


Meer ideeën
Pinterest
Zoek